Pytania i odpowiedzi

Stanisława Walasiewicz, znana jako Walasiewiczówna, a w USA jako Stella Walsh (1911–1980), była polską lekkoatletką i sprinterką. Zdobyła złoty medal w biegu na 100 m na Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles w 1932 roku i srebrny w Berlinie w 1936 roku. W latach 30. była nazywana najszybszą kobietą świata.

Nie. Stanisława Walasiewicz urodziła się, żyła i zmarła jako kobieta. Sekcja zwłok po jej śmierci w 1980 roku wykazała, że była osobą interpłciową: miała mozaikę chromosomową (część komórek XX, część XY) i nierozwinięte męskie narządy płciowe obok żeńskich. Koroner Samuel Gerber zapisał w raporcie, że przez 69 lat była społecznie, kulturowo i prawnie kobietą. Interpłciowość to wrodzona cecha biologiczna, a nie oszustwo.

Tak, według sekcji zwłok była osobą interpłciową. Dawniej mówiło się w takich przypadkach o „obojnactwie” lub „hermafrodytyzmie”, ale dziś to określenia nieprecyzyjne i uznawane za krzywdzące. Ona sama o swoim ciele publicznie nie mówiła, a jej najbliżsi chronili jej prywatność także po śmierci.

Nie. Międzynarodowy Komitet Olimpijski nigdy nie odebrał jej złotego medalu z Los Angeles ani srebrnego z Berlina. Jej rekordy i tytuły pozostały w oficjalnych tabelach.

Została zastrzelona 4 grudnia 1980 roku w Cleveland. Wieczorem pojechała do sklepu dyskontowego Uncle Bill’s przy Broadway Avenue kupić biało-czerwone wstążki do medali dla polskich koszykarek. Na parkingu podeszli do niej napastnicy z rewolwerem. Próbowała wyrwać broń i została postrzelona w brzuch. Zmarła tej samej nocy w szpitalu St. Alexis. Miała 69 lat.

Według reportażu Roba Tannenbauma (Longreads, 2016) sprawców zatrzymano w 1983 roku dzięki informacji od więźnia. Donald Cassidy przyznał się do zabójstwa i dostał karę od 15 lat do dożywocia, a Rickie Clark do zabójstwa bez premedytacji (od 6 do 25 lat). Część encyklopedii nadal podaje, że sprawców nie ujęto.

3 kwietnia 1911 roku we wsi Wierzchownia koło Górzna (dziś powiat brodnicki, województwo kujawsko-pomorskie). Na chrzcie dostała imię Stefania. Drewniany dom, w którym się urodziła, stoi do dziś. W 1912 roku wyjechała z matką do ojca, który pracował w hucie w Cleveland.

Nauczyciele w szkole parafialnej w Cleveland zamienili trudne dla nich imię i nazwisko na Stella Walsh. W amerykańskich zawodach startowała pod tym nazwiskiem, a w polskich barwach jako Stanisława Walasiewicz. Forma „Walasiewiczówna” to dawne nazwisko panieńskie, którego używała polska prasa.

W 1928 roku nie mogła startować w amerykańskich eliminacjach olimpijskich, bo nie miała obywatelstwa USA. Od 1929 roku występowała w barwach Polski. Przed Igrzyskami w 1932 roku proponowano jej obywatelstwo amerykańskie, ale wybrała Polskę. Obywatelką USA została dopiero w 1947 roku.

Dwa: złoty w biegu na 100 m w Los Angeles w 1932 roku (11,9 s, wynik równy rekordowi świata) i srebrny na 100 m w Berlinie w 1936 roku, za Amerykanką Helen Stephens. W Los Angeles była też szósta w rzucie dyskiem. Wojna odebrała jej dwoje kolejnych Igrzysk Olimpijskich.

Źródła podają różne liczby, bo wiele wyników padło na rzadko bieganych dystansach i nie wszystkie zostały zatwierdzone. Najczęściej mówi się o kilkunastu uznanych rekordach świata, m.in. na 60, 100 i 200 m oraz w skoku w dal.

Na pierwszych mistrzostwach Europy kobiet w Wiedniu w 1938 roku wygrała biegi na 100 i 200 m. Czterokrotnie wygrała plebiscyt „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski, wielokrotnie była mistrzynią Polski i zdobyła około 40 tytułów mistrzyni USA.

Tak. Po Igrzyskach w Berlinie w 1936 roku pojawiły się plotki, że zwyciężczyni, Amerykanka Helen Stephens, jest mężczyzną. Warszawski „Dobry Wieczór” przypisał Walasiewiczównie takie słowa, ale kilka dni później się od nich odcięła: „Nie wątpię, że Helen Stephens jest kobietą”.

Tak, krótko. W sierpniu 1956 roku w Las Vegas wyszła za byłego boksera Harry’ego Neila Olsona. Małżeństwo trwało kilka miesięcy, choć formalnie nigdy się nie rozwiedli. Od tego czasu podpisywała się Stella Walsh Olson.

Mieszkała z rodzicami, Julianem i Weroniką, w małym domu przy Clement Avenue w polskiej dzielnicy Slavic Village. Miała dwie młodsze siostry, Zofię i Klarę. Po śmierci ojca w 1972 roku opiekowała się chorą matką. Wspierała też krewnych w Polsce, wysyłając im paczki.

Na cmentarzu Calvary w Cleveland w stanie Ohio. Pogrzeb odbył się 9 grudnia 1980 roku. Przyszło na niego około 400 osób, wśród nich polskie koszykarki, dla których kupowała wstążki.

W Wierzchowni co roku odbywa się memoriał biegowy jej imienia. W Rypinie jest stadion jej imienia, a jej imię noszą ulice w kilku polskich miastach. Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie przygotowało o niej wystawę. W Cleveland działa ośrodek sportowy jej imienia, a w USA wpisano ją do Galerii Sław Lekkoatletyki.

Archiwum pamięci prowadzą rodzina Walasiewiczów i jej potomkowie. Koordynatorem archiwum jest Sebastian Radzimiński, którego babcia z domu nazywała się Walasiewicz. Jeśli masz zdjęcia, listy albo wspomnienia związane ze Stanisławą, podziel się nimi przez formularz albo napisz na kontakt@walasiewiczowna.pl.