Życiorys

1911–1928

Wierzchownia i Cleveland

Urodziła się 3 kwietnia 1911 roku w Wierzchowni, wsi w dzisiejszej gminie Górzno, wtedy w zaborze rosyjskim. Była pierwszym dzieckiem Juliana Walasiewicza i Weroniki z Ucińskich. Na chrzcie dostała imię Stefania, ale nigdy go nie używała.^1,2 Drewniany dom kryty strzechą, w którym przyszła na świat, stoi na skraju wsi do dziś.² Reszta rodziny Walasiewiczów mieszkała w nim jeszcze kilkanaście lat, a Stanisława odwiedzała ją w dorosłym życiu.³

Ojciec wyjechał za pracą do Ameryki i zatrudnił się w hucie w Cleveland. Po roku sprowadził rodzinę: 13 czerwca 1912 roku Weronika z kilkunastomiesięczną córką wypłynęła z Bremy do Baltimore parowcem „Chemnitz”.⁴ Walasiewiczowie zamieszkali w polskiej dzielnicy Cleveland, dziś nazywanej Slavic Village. W domu mówiło się wyłącznie po polsku. Na świat przyszły jeszcze siostry Zofia (1914) i Klara (1919). W szkole parafialnej Immaculate Heart of Mary nauczyciele zamienili trudne dla nich imię i nazwisko na Stella Walsh.⁵

Całe dnie spędzała w Washington Park: biegała, grała w siatkówkę, koszykówkę i baseball. Przy baseballu zauważono, jak szybko biega, i zgłoszono ją do miejskich zawodów lekkoatletycznych. Rodzice nie traktowali tego poważnie. Po latach wspominała, że ojciec kilka razy spalił znalezione tenisówki, a ona odkładała centy na nowe.⁵

W 1927 roku gazeta „Cleveland Press” zorganizowała zawody dla dziewcząt pod hasłem poszukiwania olimpijek. Wystartowało około 14 tysięcy uczennic. Stella wygrała bieg na 50 jardów w 6,0 s, wyrównując rekord USA, i wydawało się, że pojedzie na igrzyska do Amsterdamu w 1928 roku. W formularzu wpisała jednak uczciwie miejsce urodzenia. Okazało się, że nie jest obywatelką Stanów Zjednoczonych i nie może ich reprezentować.^6,5

Zapisała się wtedy do jedynego klubu w okolicy, polonijnego Sokoła (Polish Falcons). Na Zlocie Sokolstwa Polskiego w Syracuse w 1928 roku siedemnastolatka wygrała biegi na 100 i 200 m, pchnięcie kulą i rzut dyskiem. Od tego roku pracowała też jako urzędniczka w Cleveland w kolei New York Central Railroad, żeby pomagać rodzinie.⁶

1929–1931

Pierwsze lata w polskich barwach

Latem 1929 roku przyjechała do Polski z polonijną ekipą na Wszechsłowiański Zlot Sokolstwa, zorganizowany przy Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. Wygrała biegi na 60 i 100 m, sztafetę i skok w dal. Działacze zaprosili ją na kurs instruktorski w Kozłówce i namówili do wstąpienia do warszawskiego klubu Sokół-Grażyna.² 28 lipca 1929 roku w Królewskiej Hucie po raz pierwszy wystąpiła w reprezentacji Polski, w meczu z Austrią, i wygrała cztery konkurencje.⁷ Miesiąc później, w meczu z Czechosłowacją, ustanowiła rekordy Polski na 60, 100 i 200 m. Odwiedziła też rodzinę na Pomorzu, której prawie nie znała.

Rok 1930 zrobił z niej gwiazdę. W maju jako pierwsza kobieta przebiegła 100 jardów poniżej 11 sekund (10,8 s)⁸, w Madison Square Garden ustanowiła rekord świata na 50 jardów. Amerykańska prasa nazywała ją „Ohio Flash”. We wrześniu na III Światowych Igrzyskach Kobiet w Pradze wygrała biegi na 60, 100 i 200 m i dostała puchar dla najlepszej zawodniczki igrzysk.⁹ W Warszawie pokonała w sprincie Japonkę Kinue Hitomi. Pierwszy raz wygrała plebiscyt „Przeglądu Sportowego”.²

Wyjazd do Polski w 1930 roku kilka razy przekładano. W sierpniu była jeszcze w Kanadzie: na nowej bieżni w Cornwall przebiegła 100 jardów w 10,8 s.¹⁰ Do Warszawy przyjechała pociągiem z Paryża dopiero pod koniec miesiąca.¹¹ We wrześniu, po Pradze, opowiadała o swoich startach przed mikrofonem Polskiego Radia¹², a w drodze powrotnej oglądała obiekty sportu kobiecego w Berlinie i Londynie.¹³ W 1931 roku, jak wyliczyła prasa, pobiła siedem rekordów Stanów Zjednoczonych.¹⁴

Dziennikarka Kazimiera Muszałówna opisywała ją wtedy jako małomówną i zamkniętą w sobie. Mówiła, że o sobie opowiada jak kronikarz: data, wynik, rywalki. Uśmiechała się dopiero na mecie. Trenowała codziennie, pilnowała snu i nie jadła mięsa.²

Cleveland przywitało ją na dworcu kwiatami i bankietem w ratuszu, a w 1931 roku podarowało jej samochód De Vaux. Pracodawca wykorzystywał jej sławę w reklamach pociągów. Firmy tytoniowe proponowały pieniądze za reklamę papierosów, ale odmówiła, bo nigdy nie paliła.⁵ W 1931 roku polskie władze odznaczyły ją Srebrnym Krzyżem Zasługi.²

1932

Los Angeles

Przed igrzyskami w Los Angeles Amerykanie chcieli, żeby biegała w ich barwach. Najpierw obniżono jej pensję, potem zwolniono ją z pracy. Ofertę zatrudnienia złożył jej polski konsulat w Nowym Jorku i wybrała start dla Polski.^5,15 Lokalnej gazecie „Plain Dealer” mówiła, że pobiegnie dla Polski, bo jest Polką, i że zawsze będzie ciepło myśleć o Cleveland.⁵

Kilka tygodni przed igrzyskami sprawa trafiła do gazet w całej Polsce. Według depesz z Nowego Jorku wezwano ją do sądu federalnego w sprawie obywatelstwa, a ona mimo perswazji amerykańskich urzędników oświadczyła, że wystąpi w barwach Polski.¹⁶ Ministerstwo Spraw Zagranicznych dostało telegram, że odłożyła zmianę obywatelstwa.¹⁷ Była trzecią kobietą w polskiej ekipie do Los Angeles.¹⁸

W amerykańskiej prasie zaczęła się nagonka. 2 sierpnia 1932 roku wygrała olimpijski bieg na 100 m w czasie 11,9 s, równym rekordowi świata.^1,19 Korespondent „Przeglądu Sportowego” pisał, że z trybun, na których siedziało 20 tysięcy widzów, nie rozległ się ani jeden oklask.² Zajęła też szóste miejsce w rzucie dyskiem.¹ Biegu na 200 m i skoku w dal dla kobiet nie było jeszcze w programie igrzysk. Trzy tygodnie później w Chicago ustanowiła rekord świata na 200 m (24,1 s).²⁰

Jesienią 1932 roku przypłynęła do Polski razem ze swoim samochodem.²¹ Na Dworcu Głównym w Warszawie czekali na nią m.in. działacze Sokoła, a na przyjęciu w Hotelu Angielskim płk Władysław Kiliński przypiął jej Złoty Krzyż Zasługi.² Dostała stypendium Rady Organizacyjnej Polaków z Zagranicy i w roku akademickim 1932/33 była słuchaczką Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego na Bielanach.^22,23

Rekord świata na 100 m (11,8 s), który ustanowiła we wrześniu w Toronto, nie został uznany, bo wiał wiatr w plecy.²⁴ Złoty Krzyż Zasługi przyznano jej we wrześniu 1932 roku, razem z Januszem Kusocińskim i Józefem Klukowskim.²⁵ W Warszawie wstąpiła do klubu AZS²⁶, a na zawodach we Lwowie pobiegła na 800 m przeciwko całej sztafecie i przegrała tylko o 2,4 s.²⁷

1933–1936

Rekordy, podróże, Berlin

W styczniu 1933 roku na obozie w Worochcie przewróciła się na torach kolejowych i do pełnej formy wróciła dopiero w połowie sezonu.^2,28 17 marca odebrała Wielką Honorową Nagrodę Sportową, a 17 września w Poznaniu ustanowiła rekordy świata na 60 i 100 m (7,4 i 11,8 s).²⁹ Tydzień później we Lwowie poprawiła rekord na 60 m (7,3 s).³⁰ Nagrodę przyznano jej po raz drugi, tym razem na własność, a 17 października przyjął ją prezydent Ignacy Mościcki.^2,31 Jesienią wróciła do Ameryki, żeby trenować u dr. Daniela Griffina, który przygotował ją do Los Angeles.⁵

Tamtej zimy w CIWF okazało się, że świetnie jeździ na łyżwach. W lutym 1933 roku zadebiutowała w łyżwiarstwie szybkim, choć bez większych sukcesów³², a na wiosnę zapisała się do sekcji tenisowej Legii.³³ O Wielką Nagrodę Sportową toczył się w prasie spór, czy bardziej należy się jej, czy Kusocińskiemu.³⁴ Latem w Brukseli przegrała setkę z Holenderką Tollien Schuurman, która od tamtej pory szukała rewanżu.³⁵

W 1934 roku zdobyła złoto na 60 m i dwa srebra na IV Światowych Igrzyskach Kobiet w Londynie³⁶, a na I Igrzyskach Polaków z Zagranicy w Warszawie wygrała cztery konkurencje. Jesienią japońskie władze sportowe zaprosiły ją na starty w Osace, Kioto, Nagoi i Tokio.³⁷ Była pierwszą zagraniczną lekkoatletką, która startowała w Japonii. W drodze powrotnej przysłała redakcji zdjęcie z Jawy.²

W drodze do Japonii statek „Haruna Maru” zawinął do Hongkongu. Nikt jej nie zapowiedział: sama weszła do redakcji „Hong Kong Telegraph” i przedstawiła się słowami „Może pan o mnie słyszał”.³⁸ W Japonii startowała osiemnaście razy i wszystko wygrała, bijąc rekordy świata na 200 i 250 m.^39,40 Do Cleveland wróciła w grudniu 1934 roku.⁴¹

W lutym 1935 roku amerykański związek AAU zawiesił ją na 30 dni za udział w amatorskim meczu koszykówki rozegranym przed meczem zawodowców.⁴² Inne zawodniczki nie zostały ukarane. Konsulat RP w Pittsburghu pisał o „jaskrawej dyskryminacji” i niechęci za wybór polskich barw w 1932 roku.⁴³ Latem zdobyła trzy złote medale akademickich mistrzostw świata w Budapeszcie.⁴⁴

W kwietniu 1935 roku depesza z Cleveland donosiła, że zamierza przyjąć obywatelstwo amerykańskie.⁴⁵ Miesiąc później w rozmowie z korespondentem PAT zapewniła, że nie złożyła żadnego podania i w Berlinie wystąpi dla Polski.⁴⁶ Tego lata rozstała się z „Grażyną”, niezadowolona z małego zainteresowania klubu, i przeszła do Warszawianki, w której grała też w koszykówkę.^47,48 Biła rekordy na nietypowych dystansach: 250, 300, 400 i 500 m.^49,50,51,52 Trzeci raz z rzędu wygrała plebiscyt „Przeglądu Sportowego”.⁵³

Na początku 1936 roku zapowiedziała w Ameryce, że Berlin będzie jej ostatnim startem dla Polski. Za następczynię uważała siedemnastoletnią siostrę Klarę, którą sama trenowała i która, jak mówiła, była już szybsza niż Stella w jej wieku.⁵⁴

Do Berlina w 1936 roku jechała jako jedna z faworytek. Polska prasa była w tych latach pełna jej nazwiska: tylko w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego jest ponad 400 numerów gazet rocznie z lat 1934–1936, w których o niej pisano.⁵⁵ Dwa dni przed startem naderwała mięsień uda.^2,56 Mimo bólu przebiegła eliminacje, a w finale 4 sierpnia zajęła drugie miejsce (11,9 s) za Amerykanką Helen Stephens (11,5 s), wyprzedzając obie Niemki.¹ Po latach rywalki wymieniały kartki świąteczne.⁵

We wrześniu warszawski „Dobry Wieczór” opublikował wywiad, w którym miała powiedzieć, że Helen Stephens jest mężczyzną.⁵⁷ Gazety w całej Europie powtórzyły te słowa. Kilka dni później Stella się z nich wycofała („Nie wątpię, że Helen Stephens jest kobietą”), a polska prasa pisała, że jej wypowiedź zniekształcono.^58,59 23 września odpłynęła „Batorym” do Ameryki.⁶⁰

1937–1939

Wiedeń i ostatnie przedwojenne lata

Po Berlinie długo nie mogła znaleźć w Ameryce dobrej pracy. Słyszała, że „sprzedała się za polskie złoto”. Mimo to biegała dalej. W 1937 roku przebiegła 100 m w 11,6 s, najlepszym czasie w karierze, i założyła w Cleveland polski klub kobiecy z sekcjami lekkoatletyczną i koszykówki. Koszykarki wygrały 56 meczów z rzędu.⁵

Zimą 1937 roku europejska prasa pisała, że popadła w kłopoty finansowe, bo straciła bezpłatne miejsce w szkole w Cleveland, i że przyjęła ofertę impresaria, który obwoził po Ameryce Jessego Owensa, Eddiego Tolana i Babe Didrikson.⁶¹ Sama zaprzeczyła i pozostała amatorką.⁶² W tym samym czasie zawiązała w Stanach Polską Ligę Sportową i została jej wiceprezeską.⁶³ W listopadzie Polski Związek Lekkoatletyczny przyznał jej doroczną nagrodę.⁶⁴

Prawie każdego lata przypływała do Polski. Startowała w mistrzostwach kraju i w meczach międzypaństwowych, prowadziła treningi m.in. w Gdyni, odwiedzała rodzinę na Pomorzu. W Czeladzi działało Amatorskie Towarzystwo Sportowe jej imienia.² Na pierwszych mistrzostwach Europy kobiet w Wiedniu we wrześniu 1938 roku wygrała biegi na 100 i 200 m oraz zdobyła srebro w skoku w dal i w sztafecie 4×100 m.⁶⁵

Wiosną 1938 roku gazety w Pittsburghu napisały, że przyjmie obywatelstwo amerykańskie.⁶⁶ Odpowiedziała listem do prasy: „Na tej olimpiadzie, oczywiście, będę startowała w barwach polskich”.⁶⁷

W maju 1939 roku pozowała w Nowym Jorku przy popiersiu, które wyrzeźbiła Olga Niewska do Pawilonu Polskiego na Wystawie Światowej.⁶⁸ Rzeźba nigdy nie wróciła do Polski. Ona też już nie przypłynęła: kolejne rejsy „Batorego” odwoływano, a w dniu wybuchu wojny startowała na zawodach w Ameryce.

W czerwcu 1939 roku Warszawa czekała na nią na próżno. Nie przypłynęła „Batorym” i nie odpowiadała na depesze; „Co się stało z Walasiewiczówną?”, pytał „Kurjer Warszawski”.⁶⁹ Kilka tygodni później na sokolich zawodach w Erie w Pensylwanii pobiła rekord świata na 220 jardów (23,5 s).⁷⁰

1939–1980

Cleveland

Wojna odebrała jej dwoje Igrzysk Olimpijskich i mistrzostwa Europy. 24 sierpnia 1945 roku na mistrzostwach okręgu AAU w Cleveland przebiegła 100 m w 11,1 s, szybciej niż wynosił wtedy rekord świata. Protokół nie został wysłany do zatwierdzenia i wynik nigdy nie stał się oficjalny.⁵

W czasie wojny pisały o niej głównie gazety polonijne. W 1941 roku startowała w Windsorze na zawodach dla żołnierzy Wojska Polskiego w Kanadzie, a ulotka werbunkowa wymieniała jej nazwisko.⁷¹ W styczniu 1942 roku amerykański związek uznał, że ona i florecistka Helene Mayer nie mogą reprezentować USA.⁷²

W 1946 roku po raz ostatni wystąpiła w barwach Polski: wygrała siedem konkurencji na mistrzostwach kraju i pojechała na mistrzostwa Europy do Oslo.^2,73 W grudniu 1947 roku otrzymała obywatelstwo amerykańskie (część źródeł łączy je dopiero z małżeństwem w 1956 roku).⁷⁴ W 1948 roku założyła klub kobiecy w San Fernando Valley, a w 1951 roku fundacja Helms uznała ją za najwybitniejszą sportsmenkę pierwszej połowy XX wieku.^75,5 W tym samym roku, mając 40 lat, zdobyła ostatni z około czterdziestu tytułów mistrzyni USA, w skoku w dal.

Do Oslo przyleciała wojskowym samolotem, przed resztą ekipy.⁷⁶ Holenderska federacja domagała się jej badań lekarskich, ale dopuszczono ją do startu⁷⁷; w wieku 35 lat odpadła w półfinale 100 m.⁷⁸ Potem przez dwa miesiące była w Polsce: mieszkała na stadionie Legii, prowadziła treningi jako instruktorka.^79,80 W listopadzie przez Sztokholm wróciła do Ameryki.⁸¹ Amerykańska prasa pisała później, że w 1948 roku wygrała na mistrzostwach USA bieg na 100 m, 200 m i skok w dal, a ta „potrójna korona” czekała na następczynię pięćdziesiąt lat.⁸² Fanny Blankers-Koen, wybierając się w 1949 roku do Kalifornii, mówiła, że chce spotkać Stellę Walsh, „która pokonała ją dwa razy w 1938 roku”.⁸³

W latach 40. i 50. Stanisława i jej rodzice wspierali gałąź rodziny, która została w Polsce i zmagała się z powojenną biedą. Wysyłali paczki. Kazimiera Walasiewicz, żona kuzyna Stanisławy, wspomina paczkę z sukienką w tak dużym rozmiarze, że zaprzyjaźniony krawiec Karczewski uszył z niej spódnicę dla niej i ubranie robocze dla jej męża.⁸⁴

Przed igrzyskami w Helsinkach w 1952 roku skreślono ją z listy kandydatek do ekipy USA, bo wcześniej startowała dla Polski.⁸⁵ Holenderska prasa przytaczała jej „gorzką wypowiedź” w Nowym Jorku, że Polska jest krajem okupowanym.⁸⁶ W latach 50. mieszkała w okolicach Los Angeles i startowała w zawodach Southern Pacific AAU: wygrywała po kilka konkurencji naraz, rzucała dyskiem, grała w koszykówkę.⁸⁷ W marcu 1956 roku, mając 43 lata, ustanowiła rekord w skoku w dal z miejsca i powiedziała dziennikarzowi: „Powiedzcie kobietom w moim wieku, że startowanie nie jest łatwe”.⁸⁸ Jeszcze w 1963 roku w Hanford przebiegła 60 m w 8,7 s.⁸⁹

Karierę zakończyła oficjalnie w 1956 roku. Wtedy też na krótko wyszła za mąż za byłego boksera Harry’ego Neila Olsona i odtąd podpisywała się Stella Walsh Olson.^90,5 Pracowała w fabryce tworzyw sztucznych, później w browarze. Wolny czas oddawała klubom polonijnym: Sokołowi, Harmonii-Chopin, Polonii. W latach 70. trenowała młodzież w sekcji lekkoatletycznej Sokoła w Cleveland, a w wieku 56 lat wygrała jeszcze bieg na 60 jardów.^91,5

Dom rodzinny w Cleveland był skromny. Według spisu ludności z 1930 roku rodzice nie mówili po angielsku, a matka nie umiała czytać ani pisać; w czasie kryzysu ojciec pracował w hucie tylko dorywczo jako walcownik.⁹² Stella mieszkała z nimi w małym drewnianym domu przy Clement Avenue 6630 aż do 1952 roku, kiedy wyjechała do Kalifornii. W 1964 roku wróciła do tego samego domu z dwiema sypialniami i jedną łazienką.^5,92 Po śmierci ojca w 1972 roku, jak wspominała koleżanka z drużyny, „trzymała się blisko domu, bo matka bardzo na niej polegała”. Pracowała wtedy za barem w Sunrise Cafe, a jedynym stałym dochodem była emerytura, dopóki burmistrz Dennis Kucinich nie dał jej pracy przy miejskich programach sportowych i juniorskiej olimpiadzie.⁹² W 1980 roku opiekowała się 84-letnią, przykutą do łóżka matką. Siostry, Zofia DiRosa (1914–1988) i Klara Battiato (1919–2006), założyły własne rodziny; Stella miała sześcioro siostrzeńców i siostrzenic. Matka przeżyła ją o jedenaście lat i zmarła w 1991 roku.^92,93 Rodzina w Ameryce strzegła prywatności: po śmierci Stelli nie chciała rozmawiać ani z prasą, ani z policją, a Klara powiedziała dziennikarzom tylko tyle, że zrobi wszystko, by pozwać stację telewizyjną za reportaż o sekcji zwłok. Krewni do dziś niechętnie mówią o niej publicznie.⁹²

W latach 60. i 70. wielokrotnie przyjeżdżała do Polski jako działaczka polonijna i trenerka. Fundowała nagrody dla młodych zawodniczek, pomagała Polskiemu Komitetowi Olimpijskiemu. W 1977 roku podczas ostatniej wizyty przekazała swoje trofea Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie.² Z przekazów ówczesnych pracowników muzeum wynika, że medale przywiozła w torebce po cukrze i wysypała je jak guziki czy inne drobiazgi codziennego użytku; nie były dobrze zabezpieczone. Obiecała wtedy, że po jej śmierci wszystkie jej trofea przejdą na własność muzeum. Tak się jednak nie stało.⁹⁴ W 1974 roku wpisano ją do Galerii Sław Sportu Polonii Amerykańskiej^95,96, a w 1975 roku do amerykańskiej Galerii Sław Lekkoatletyki, na tej samej ceremonii co Helen Stephens.⁷⁵

Do Wierzchowni wracała przez całe życie. Przed wojną wieś leżała w województwie pomorskim. We wrześniu 1936 roku, zamiast odlecieć do Ameryki, została w Polsce jeszcze kilka dni, żeby odwiedzić rodzinę na Pomorzu.⁹⁷ Po wojnie rodzice już tam nie mieszkali, ale mieszkało jej wujostwo. Według Mikołaja Pietruszki ze Stowarzyszenia Miłośników Walasiewiczówny przyjeżdżała wtedy do Wierzchowni bardzo często.⁹⁸ W Wierzchowni poznała ją żona jej kuzyna, która w 2026 roku ma 105 lat i wciąż ją pamięta.³

Jej rekordy trzymały się długo. Rekord świata na 200 m (23,6 s z 1935 roku) pobiła dopiero w 1952 roku Marjorie Jackson⁹⁹, na 60 m (7,3 s z 1933 roku) w 1960 roku Betty Cuthbert¹⁰⁰, a halowy rekord na 70 jardów w 1961 roku Wilma Rudolph.¹⁰¹ W 1962 roku napisała do miesięcznika „Widnokręgi” tekst o Warszawie wczorajszej i dzisiejszej.¹⁰² W 1967 roku w ankiecie polskiego „Sportu” na najlepsze lekkoatletki wszech czasów zajęła piąte miejsce, za Fanny Blankers-Koen, Wilmą Rudolph, Iolandą Balaș i Ireną Kirszenstein.¹⁰³

1980

Śmierć i to, co potem

Jesienią 1980 roku przewodniczyła komitetowi, który w Cleveland witał polską reprezentację koszykarek przed meczem z Kent State University. Wieczorem 4 grudnia pojechała kupić biało-czerwone wstążki do medali dla polskich zawodniczek do sklepu dyskontowego Uncle Bill’s przy Broadway Avenue, w południowo-wschodniej części Cleveland. Na parkingu podeszli do niej mężczyźni z rewolwerem kalibru .38. Próbowała wyrwać broń i została postrzelona w brzuch.^92,104 Nieprzytomną znalazł ją policjant pilnujący sklepu. Według reportażu Roba Tannenbauma najbliższa karetka miała przebitą oponę, więc do szpitala St. Alexis, niespełna milę dalej, zawieźli ją policjanci; zmarła na stole operacyjnym. Miała 69 lat.⁹² Na mszy żałobnej w kościele Sacred Heart of Jesus było ponad 400 osób, a polską flagę przed trumną niosły koszykarki z Polski. Pochowano ją 9 grudnia na cmentarzu Calvary.⁵

Relacje się różnią. Agencja UPI pisała, że napastnik opróżnił obie jej torby, holenderska ANP – że padło pięć strzałów, a część gazet przenosiła zdarzenie do garażu parkingowego.^104,105,106 W późniejszych encyklopediach pojawia się wersja, że była przypadkową ofiarą: zginęła od zabłąkanej kuli albo w krzyżowym ogniu napadu.^107,108 Encyclopedia of Cleveland History podaje, że nikogo nie aresztowano.⁶ Według Tannenbauma sprawców zatrzymano w 1983 roku, kiedy więzień Robert Bryant powtórzył policji, co usłyszał tamtej nocy na przyjęciu urodzinowym: „Nie chciałem jej zastrzelić, ale złapała broń i wypaliła”. Donald Cassidy przyznał się do zabójstwa i dostał karę od 15 lat do dożywocia, Rickie Clark do zabójstwa bez premedytacji (od 6 do 25 lat). Bryant wspominał o trzecim mężczyźnie, ale tego wątku nigdy nie sprawdzono.⁹²

Sekcja zwłok, obowiązkowa przy zabójstwie, wykazała, że była osobą interpłciową: miała mozaikę chromosomową i nierozwinięte męskie narządy płciowe obok żeńskich.^6,109 Media podchwyciły fragmenty raportu dzień przed pogrzebem i część prasy oskarżyła ją o oszustwo. Koroner Samuel Gerber podkreślał, że społecznie, kulturowo i prawnie przez 69 lat była kobietą. Międzynarodowy Komitet Olimpijski i IAAF nigdy nie odebrały jej medali ani rekordów.⁵

W lutym 1981 roku luksemburski „Tageblatt” zastanawiał się w artykule Ulricha Kaisera, czy według dzisiejszych miar uznano by ją za oszustkę, i wyliczał jej sukcesy: trzy zwycięstwa na igrzyskach kobiet w 1930 roku, złoto i srebro olimpijskie, dwa tytuły mistrzyni Europy i szesnaście tytułów mistrzyni Polski.¹¹⁰

Dziś jej imię nosi ośrodek sportowy w Cleveland¹¹¹, stadion w Rypinie i ulice w siedmiu polskich miastach. Muzeum Sportu i Turystyki pokazało jej życie na wystawie w latach 2021–2022, Teatr Polski w Bydgoszczy wystawił o niej spektakl¹¹², a od 2024 roku w Wierzchowni odbywa się Memoriał Stanisławy Walasiewiczówny.¹¹³